پوهنځی طب پوهنتون فیضمحمد کاتب
مقدمه
مرور دورهای برنامههای علمی یکی از مهمترین ابزارهای تضمین کیفیت در نظام تحصیلات عالی محسوب میشود. این روند، با ارزیابی جامع فعالیتهای آموزشی، پژوهشی و اجرایی، زمینه شناسایی نقاط قوت، تشخیص چالشها و برنامهریزی برای بهبود مستمر را فراهم میسازد. در علوم طبی، اهمیت این فرآیند دوچندان است؛ زیرا کیفیت آموزش طبی بهطور مستقیم با سلامت جامعه و تربیت نیروی انسانی متخصص و متعهد ارتباط دارد. از همین رو، پوهنځی طب پوهنتون فیضمحمد کاتب بهمنظور حفظ و ارتقای کیفیت برنامه علمی طب معالجوی، برنامه مرور دورهای را مطابق معیارهای تضمین کیفیت و اعتباردهی تحصیلات عالی اجرا نموده است.
معرفی برنامه مرور دورهای
برنامه مرور دورهای، فرآیندی نظاممند برای ارزیابی عملکرد برنامه علمی در یک دوره زمانی مشخص است که طی آن تمامی ابعاد مرتبط با آموزش، پیشرفت محصلان، فعالیتهای پژوهشی، امکانات آموزشی، ارتباط با فارغان، فعالیتهای نظارتی و میزان تحقق برنامههای بهبود مورد بررسی قرار میگیرد. هدف اصلی این برنامه، اطمینان از تحقق اهداف آموزشی، انطباق برنامه با نیازهای جامعه، ارتقای کیفیت خدمات آموزشی و فراهمسازی شواهد لازم برای تصمیمگیریهای آینده میباشد.
نتایج بازنگری دورهای قبلی و میزان تحقق اقدامات
بررسی بازنگری انجامشده در سال ۱۳۹۷ نشان داد که بخش عمدهای از پیشنهادات ارائهشده به مرحله اجرا رسیده است. از جمله مهمترین اقدامات انجامشده میتوان به بهروزرسانی کریکولم و مواد درسی، ایجاد ارتباط با فارغان، تجهیز البراتوارها، توسعه فعالیتهای تحقیقاتی، تقویت برنامههای انکشاف مسلکی استادان، توسعه خدمات کتابخانه، بهبود خدمات فناوری معلوماتی و مشارکت بیشتر محصلان در برنامههای علمی اشاره نمود. تنها موردی که هنوز بهصورت کامل تحقق نیافته، تقویت مهارتهای زبان انگلیسی و مهارتهای ارتباطی فارغان بوده است که در برنامههای آینده مورد توجه قرار گرفته است.
تحلیل اثرگذاری اقدامات بهبود
تحلیل شاخصهای عملکرد نشان داد که اقدامات انجامشده تأثیر قابل ملاحظهای بر موفقیت محصلان داشته است. بهروزرسانی کریکولم و مواد آموزشی موجب ارتقای سطح علمی محصلان گردیده، تجهیز البراتوارها مهارتهای عملی آنان را تقویت نموده و توسعه فعالیتهای پژوهشی، تواناییهای تحقیقاتی را افزایش داده است. همچنین ارتباط با فارغان و توسعه همکاریهای علمی، آمادگی محصلان برای ورود به بازار کار را بهبود بخشیده است. در مجموع، میانگین اثرگذاری این اقدامات حدود ۸۲٫۵ درصد برآورد گردیده که بیانگر اثربخشی مطلوب برنامههای بهبود میباشد.
گزارش اقدامات مبتنی بر نظارت سالانه
نظارت سالانه بهعنوان مکمل مرور دورهای، نقش مهمی در شناسایی نواقص و اصلاح فرآیندهای آموزشی ایفا نموده است. در این راستا، تقویت نظارت بر فعالیتهای عملی شفاخانهها، هماهنگی بیشتر میان فعالیتهای صنفی و کارخانگی استادان، جمعآوری منظم کورسپالیسیها، برگزاری صنوف جبرانی، توسعه ارتباط با فارغان، افزایش آگاهی محصلان از فعالیتهای پوهنځی، بهبود فرآیند تهیه مواد البراتوار، تقویت نظارت بر کارهای عملی، توسعه منابع کتابخانه و حمایت از فعالیتهای پژوهشی استادان و محصلان به اجرا درآمده است. هرچند برقراری تفاهمنامههای رسمی با مراکز علمی خارجی به دلیل شرایط کشور تحقق نیافته، اما این موضوع همچنان در برنامههای آینده گنجانیده شده است.
پیشرفت محصلان و روند جذب
بررسی آمار سالهای اخیر نشان میدهد که تعداد محصلان جدیدالشمول در برنامه علمی طب معالجوی روند افزایشی داشته است. این امر بیانگر افزایش اعتماد جامعه به کیفیت آموزشی پوهنځی و موفقیت آن در جذب و حفظ محصلان میباشد. در عین حال، میزان منفکی و تأجیل محصلان نسبت به سالهای گذشته کاهش چشمگیری یافته و در سال ۱۴۰۲ به پایینترین سطح خود رسیده است که نشاندهنده بهبود مدیریت آموزشی، ارائه حمایتهای لازم به محصلان و ایجاد محیط آموزشی مناسب میباشد.
وضعیت فارغان برنامه علمی
روند فارغالتحصیلی طی سالهای ۱۳۹۹ تا ۱۴۰۱ افزایش قابل ملاحظهای داشته و نشاندهنده پایداری و اثربخشی برنامه علمی در تربیت نیروی انسانی متخصص بوده است. هرچند در سال ۱۴۰۲ کاهش نسبی در تعداد فارغان مشاهده شده، اما تحلیلها نشان میدهد که عواملی مانند پیامدهای ناشی از بیماری کووید-۱۹، مشکلات اقتصادی و کاهش تعداد ورودیهای سالهای گذشته در این روند مؤثر بودهاند. با وجود این، برنامه علمی همچنان توانسته است نقش مؤثری در تأمین نیازهای جامعه به نیروی طبی ایفا نماید.
پیشرفت سمستروار محصلان
بررسی میزان ارتقای محصلان در سمسترهای مختلف نشان میدهد که معمولاً در سمسترهای ابتدایی و میانی، بهویژه در دروس پاراکلینیکی، میزان ارتقا پایینتر بوده و چالشهای بیشتری وجود داشته است. در مقابل، در سمسترهای کلینیکی و دوره استاژ، نرخ ارتقای محصلان افزایش یافته و نتایج مطلوبتری به دست آمده است. این وضعیت بیانگر افزایش انگیزه، رشد مهارتهای عملی و آمادگی بیشتر محصلان در مراحل پیشرفته تحصیل میباشد.
تحلیل روند سالهای ۱۴۰۰ تا ۱۴۰۲
سال ۱۴۰۰ تحت تأثیر تحولات سیاسی و اجتماعی کشور، با کاهش میزان ارتقا و افزایش مشکلات آموزشی همراه بود. در سال ۱۴۰۱ وضعیت تحصیلی محصلان بهبود نسبی یافت و شاخصهای پیشرفت ارتقا پیدا کرد. در سال ۱۴۰۲ نیز عملکرد مطلوب محصلان در سمسترهای ابتدایی و پایانی ادامه یافت؛ هرچند سمسترهای میانی همچنان نیازمند توجه بیشتر، ارائه حمایتهای آموزشی و تقویت خدمات مشاورهای میباشند.
فعالیتهای پژوهشی و توسعه منابع آموزشی
در سالهای اخیر، پوهنځی طب توجه ویژهای به توسعه فرهنگ پژوهش داشته است. برگزاری ورکشاپهای روش تحقیق، تشویق استادان و محصلان به نشر مقالات علمی، فراهمسازی دسترسی به منابع اطلاعاتی و پایگاههای علمی و تمرکز بر تحقیقات کاربردی، از جمله اقدامات مهم در این زمینه بوده است. همچنین توسعه منابع کتابخانه و بهبود تجهیزات آموزشی، فرصتهای مناسبتری را برای یادگیری و تحقیق فراهم ساخته است.
جمعبندی
برنامه مرور دورهای برنامه علمی طب معالجوی نشان میدهد که پوهنځی طب پوهنتون فیضمحمد کاتب طی سالهای اخیر دستاوردهای ارزشمندی در زمینه ارتقای کیفیت آموزشی، توسعه فعالیتهای پژوهشی، بهبود زیرساختها، افزایش مشارکت ذینفعان، کاهش منفکی و تأجیل محصلان و تقویت مهارتهای عملی آنان داشته است. با وجود برخی چالشها، بهویژه در زمینه تقویت مهارتهای زبان انگلیسی، حمایت از محصلان در سمسترهای میانی و توسعه همکاریهای بینالمللی، روند کلی برنامه علمی مثبت و رو به رشد ارزیابی میشود. استمرار فرهنگ ارزیابی، نظارت مستمر و اجرای برنامههای بهبود، میتواند زمینه دستیابی هرچه بیشتر به معیارهای ملی و بینالمللی کیفیت و تربیت داکتران متخصص، متعهد و پاسخگو به نیازهای جامعه را فراهم سازد.